تاریخچه آموزش و پرورش کودکان نابینا در ایران

نخستین تلاش ها در زمینه آموزش نابینایان درایران به سال 1299 شمسی مربوط می شود.در این سال کارتعلیم و تربیت دانش آموزان نابینا با جذب 5 دانش آموزنابینا در مدرسه ای در تبریزآغاز شد. وتوسط شخصی به نام "پاستور ارنست کریستوفل "توسعه یافت.

آموزشگاه نابینایان تبریز که تنها مرکز آموزش نابینایان در ایران محسوب می شد تا سال 1319 مشغول ارایه خدمات آموزشی و تربیت حرفه ای به نابینایان بود، و تعداد دانش آموزان نابینای تحت پوشش آن به 45 نفرمی رسید. در سال 1325 نیز خانمی انگلیسی به نام" گون گستر" آموزشگاهی برای دختران نابینا به نام نور آیین در شهر اصفهان تاسیس کرد.

کریستوفل آغازگر آموزش نابینایان در ایران که با شروع جنگ جهانی دوم مجبور به ترک ایران شده بود پس از پایان جنگ به ایران بازگشت وآموزش پسران نابینا را به عهده گرفت.با شروع آموزش نابینایان در اصفهان تعدادی از پسران نابینای تبریز به اصفهان آمدند و همچون دختران دانش آموز آموزشگاه نورآیین از امکانات خوابگاهی وحرفه ای ویژه نابینایان استفاده کردند.در همین زمان بودکه کریستوفل با همکاری یکی از فرهنگیان پرسابقه اصفهان ،خط برجسته نقطه ای را درتطبیق با الفبای فارسی اصلاح وتکمیل کرد. او کتابهای درسی دوره ابتدایی را به خط ویژه برگرداند وتعدای از کتابهای غیر درسی را نیز به خط بریل فارسی تبدیل کرد.گفتنی است خط فارسی بریل که درست مطابق حروف فارسی ماست درپنجاه سال پیش توسط یک آلمانی درست شده و از آن زمان رواج دارد.

نخستین کلاس درس نابینایان در تهران،سال 1329 درآموزشگاه رودکی تشکیل شد.آن روز 59 تن از اطفال نابینای دختر و پسردر یک اتاق روی نیمکت نشسته بودند وبا ترس ونگرانی به آینده مجهول خود می اندیشیدند.

نه خود اطفال باور می کردند که ممکن است سواد پیدا کنند و نه اشخاص بینای اطراف آنها چنین تصوری داشتند.

در سال 1337 یکی از پیشکسوتان آموزش وپرورش تبریز،آموزشگاهی به صورت ملی و غیرانتفاعی تاسیس کرد.این آموزشگاه سه گروه ازکودکان استثنایی از جمله نابینایان را در آن مجموعه جایگزین کرد.

دراین مجموعه دانش آموزان از کارگاه های کفاشی وحصیر بافی استفاده می کردند.وطبق آمارسال تحصیلی 56 حدود 29 دانش آموز نابینا درآن مشغول تحصیل بودند.

نقطه شروع آموزش نابینایان در فارس به سال 42 یعنی 5 سال قبل از تاسیس دفتر آموزش کودکان استثنایی مربوط می شود. درآن سال،کلاسی مخصوص آموزش نابینایان تحت نظر اداره کل فرهنگ استان تاسیس شد .و در سال 1349 ،آموزشگاه شوریده شیرازی افتتاح وشروع به کارکرد.

پس از تعطیلی آموزشگاه رودکی تهران درسال 1340،دکتر محمد خزایلی که خود نابینا بود انجمن حمایت وهدایت نابینایان را تاسیس کرد واین انجمن بهانه ای شدتا با جمع آوری امکانات انسانی و مالی آموزشگاهی را در خانه ای قدیمی در خیابان ظهیر الاسلام تهران تاسیس کند.ساختمان جدید آموزشگاه در سال50 مورد بهره برداری قرار گرفت که مجهز به کلاسهای آموزشی،کارگاهی،ورزشی،آزمایشگاه وناهارخوری وکتابخانه بریل بود.هم اکنون کلیه دوره های آموزشی ابتدایی،راهنمایی ومتوسطه در این آموزشگاه برقرار وکلاسهای حرفه ای وهنری وآموزش بزرگسالان دایر است.ناگفته نماند دکتر محمد خزایلی ابتکار راه اندازی کلاسهای شبانه برای افراد بزرگسال وشاغل در ایران را از آن خود کرده است.

آموزشگاه نابینایان شهید محبی فعالیت آموزشی خودرا با 33 دانش آموز در سال 1343 شروع کرد.ساختمان این آموزشگاه مطابق توانایی ها ونیازهای دانش آموزان نابینا طراحی و اجراشده است .یک سوم کارکنان آموزشگاه را افراد نابینا ونیمه بینا که از دانش آموختگان همین آموزشگاه هستندتشکیل می دهد.وبیش از سه چهارم فارغ التحصیلان این آموزشگاه به دانشگاهها ومراکز آموزش عالی راه پیدا می کنند.

همزمان با تشکیل دفتر آموزش کودکان استثنایی درسال 1347،تعداد 344 دانش آموز نابینا در آموزشگاههای از پیش تاسیس شده نورآیین وکریستوفل اصفهان،شهید محبی وخزایلی تهران،استثنایی تبریزو رودکی اهواز مشغول تحصیل بودند.

درسال 1348 یعنی یک سال پس از تشکیل دفتر آموزش استثنایی،آموزشگاه نابینایان ابابصیردراصفهان وبه دنبال آن در سال 56 آموزشگاه محمد خیابانی در شهر ری وسپس در سال 58 آموزشگاه نابینایان پاسداران ودختران نرجس در شمال تهران ایجاد گردید.

پس از تشکیل دفتر آموزش استثنایی در زمینه تولید وتهیه وسایل کمک آموزشی و ملزومات آموزشی و ابزار توان بخشی نابینایان تلاشهای بسیار صورت گرفت.یکی از قدمهای مثبت وعلمی که با شروع به کار دفترآموزش کودکان استثنایی در زمینه آموزش دانش آموزان نابینا برداشته شد تلفیق دانش آموزان نابینا در بین دانش آموزان عادی است.

با تاسیس سازمان آموزش وپرورش استثنایی،گروه آموزشی نابینایان و نیمه بینایان شروع به فعالیت نمود. برای این گروه از دانش اموزان چهار دوره پیش دبستانی،ابتدایی،راهنمایی تحصیلی ومتوسطه پیش بینی گردید.و به آموزش تلفیقی اهمیت خاصی داده شد.این گروه از دانش آموزان که با شروع فعالیت سازمان در سال تحصیلی71-70تعداد2067 نفر را تشکیل می دادند،در سال 77-76 به 3445 نفرافزایش یافت.واینک تعداد 5078 دانش آموز نابینا ونیمه بینا در 492 کلاس در کشورمشغول تحصیل هستند.

همچنان که گفته شد در بین گروه های مختلف استثنایی،نابینایان در زمینه روش آموزش تلفیقی موفق ترین گروه بوده است.در سال 1374 طرح آموزش تلفیقی نابینایان ودستورالعمل های آن از سوی گروه آموزشی نابینایان مورد تجدید نظر قرار گرفت وبه مدارس عادی واستثنایی ابلاغ شد.

با ابلاغ این طرح مدارس عادی موظف به پذیرش دانش آموزان نابینا به صورت تلفیقی در کلاس های مختلف درسی شدند.ومدارس استثنایی مسوولیت یافتند برای تامین تجهیزات آموزشی و معلم رابط وارایه مشاوره تحصیلی اقدام کنند. در این راستا هم اینک تعداد 2692 دانش آموز نابینا و نیمه بینا، با اجرای طرح آموزش تلفیقی در بین دانش آموزان عادی تلفیق ومشغول به تحصیل هستند