اختلال پیش فعالی
اختلال پیش فعالی و فقدان توجه، یک اختلال رفتاری شایع است که حدود 10-8 درصد کودکان را مبتلا میکند. احتمال تشخیص این اختلال در پسران سه برابر دختران است ولی علت این تفاوت هنوز مشخص نشده است. کودکان پیش فعال بدون فکر کردن عمل میکنند، بیش از اندازه فعالند و در تمرکز مشکل دارند.
غالباً متوجهاند که والدین چه انتظاری از آنان دارند اما برآورده ساختن این انتظار برای آنان مشکل است چون نمی توانند آرام بنشینند، دقت کنند یا به جزئیات توجه کنند البته بیشتر بچهها در سنین خردسالی خصوصاً اگر مضطرب یا هیجان زده باشند چنین رفتارهایی می کنند. اما در کودکان پیش فعال این علائم مدت زمان طولانی وجود دارند و در شرایط و محیط های مختلف روی می دهند.
این اختلال به عملکرد خانوادگی، اجتماعی و تحصیلی کودک آسیب میرساند. با درمان مناسب کودکان میتوانند بیاموزند که چگونه با این مشکل کنار بیایند و علائم خود را کنترل کنند.
علائم پیش فعالی کدامند؟
اختلاف پیش فعالی و فقدان توجه سه نوع دارد که هر کدام الگوی رفتاری خود را دارند.
علائم پیش فعالی در نوع بی توجه:
- ناتوانی در توجه به جزئیات و بی دقتی در تکالیف مدرسه یا سایر فعالیت ها
- مشکل در ادامه دادن و توجه و حفظ دقت در طی فعالیتها
- مشکل آشکار در گوش دادن
- مشکل در پیروی از دستورات
- بی نظمی
- اجتناب از کارهایی که به تلاش ذهنی و تفکر نیاز دارد
- گم کردن اسباب بازیها و کتابها و وسایل
- واکنش بیش از حد به محرکها
- فراموشی در فعالیت روزانه
علائم پیش فعالی در نوع پیش فعال برانگیخته:
- بی قراری و ناآرامی
- مشکل در حفظ حالت نشسته
- دویدن بیش از حد و یا بالا و پایین پریدن
- ناتوانی از بازی کردن در سکوت
- به نظر می رسد که همیشه در حرکت و آماده ی رفتن هستند
- زیاد صحبت می کنند
- قبل از اینکه سوال تمام شود پاسخ می دهند
- منتظر ایستادن و در صف ایستادن برایشان سخت است
- حرف دیگران را قطع می کنند و فضولانه وارد بحث دیگران می شوند
نوع سوم پیش فعالی که شایعترین نیز هست ترکیبی از علائم پیش فعالی نوع اول و دوم است.
اگر چه بزرگ کردن کودک پیش فعال کار سادهای نیست اما باید به خاطر داشت این بچهها بد نیستند و غرض ندارند. کودکان مبتلا به پیش فعالی بدون درمان دارویی و یا رفتار درمانی نمیتوانند رفتار خود را کنترل کنند.
پیش فعالی چگونه تشخیص داده میشد؟
بسیاری از موارد پیش فعالی توسط پزشک عمومی درمان میشود آزمون یا آزمایشی که پیش فعالی زا تشخیص دهد وجود ندارد. تشخیص به یک ارزیابی کامل نیاز دارد. اگر تشخیص قطعی نشده باشد تشخیص های دیگر مانند سندرم نورت، ناتوانی در یادگیری یا افسردگی مطرح میشوند ممکن است کودک به متخصص اعصاب و روانپزشک و یا روانشناس ارجاع داده شود. در نهایت علائم و اطلاعات جمع آوری شده و تشخیص داده می شود و درمان آغاز می گردد.
برای تشخیص پیش فعالی
- کودک رفتارها و علائم گفته شده را قبل از سن 7 سالگی نشان دهد.
- این رفتارها در مقایسه با کودکان همسن و سال آنان شدیدتر باشد.
- علائم حداقل باید 6 ماه ادامه داشته باشند.
این علائم بر روی حداقل دو زمینه زندگی کودک مانند مدرسه، خانه، پرستار کودک، دوستان و… تاثیر منفی داشته باشد.
علائم نباید در اثر فشار روانی و استرس ایجاد شده باشد. کودکانی که طلاق، جدایی، بیماری، تغییر مدرسه و یا تغییر ناگهانی در زندگی را تجربه می کنند ممکن است بی توجه یا فراموشکار شوند. برای تشخیص اختلال باید با این عوامل در نظر گرفته شود. همچنین زمان شروع علائم درست بعد از این وقایع در تشخیص درست کمک کننده است.
سابقه پزشکی کودک و خانواده بسیار مهم است زیرا تحقیقات نشان داده است پیش فعالی زمینهی ژنتیکی داشته و اغلب سابقهی خانوادگی ابتلا دیده می شود معاینه فیزیکی باید انجام شود و شنوایی و بینایی و سایر تواناییها بررسی شوند.برخی از بیمارهای دیگر مانند استرس، افسرگی و اضطراب میتوانند مانند پیش فعالی تظاهر کنند. ممکن است والدین سوالاتی در مورد این بیماریها و نیز در مورد سیر رشد و تکامل کودک، رفتار کودک در خانه، در مدرسه و در بین دوستان، پرسیده شود.
از سایر افرادی که کودکان شما را مرتب میبینند نیز باید در این موارد سوال شود معلمان اولین کسانی هستند که متوجه علائم پیش فعالی میشوند. ارزیابی سیر آموزش کودک نیز باید صادق و مورد اعتماد باشند و از نقاط قوت و ضعف کودک شما تا حد امکان آگاهی داشته باشند.
علت ایجاد پیش فعالی چیست؟
علت ایجاد پیش فعالی این نیست که شما والدین خوبی نبوده اید. همچنین رابطه ای قطعی با مصرف زیاد موارد قندی ندارد. واکسنها نیز موجب ایجاد آن نمیشوند. علل ایجاد آن منشاء زیست شناختی دارد که هنوز به درستی شناخته نشده است. محققان بیان می کنند که احتمالاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی عامل به وجود آمدن این اختلال است.
عوامل مستعد کننده برای ابتلا کدامند؟
مطالعاتی به روی کودکان مبتلا انجام گرفته اند نشان می دهند که در بسیاری از موارد این اختلال در خویشاوندان نزدیک آنان نیز وجود داشته است. محققان بیان می کنند که نواحی خاصی از مغز در این کودکان در حدود 10- 5 درصد کوچکتر و کم فعالیت تر از حد نرمال است. اگرچه مطمئن نیستند که این مسئله علت ایجاد اختلال باشد. همچنین نشان داده شده که تغییرات شیمیایی در مغز این کودکان وجود دارد.
مطالعات اخیر نشان دهندهی این است که مصرف سیگار در دوران بارداری با ایجاد پیش فعالی در کودک مرتبط است. سایر عوامل خطر برای ایجاد این اختلال شامل تولد پیش از موعد، نوزاد با وزن بسیار کم، آسیب های مغزی حین تولد هستند. ممکن است تماشای بیش از حد تئوبزبون در سنین کم موجب کم توجهی کودک شود. به گفتهی پزشکان کودکان زیر دو سال نباید تلوزیون نگاه کنند و یا به بازی های ویدیوئی و کامپیوتری بپردازند.
در کودکان دو ساله و بالاتر نیز باید زمان این فعالیتها 2-1 ساعت و به برنامههای مناسب سن آنان محدود باشد
