آموزش دانشآموزان با آسیب شنوایی در مدارس پذیرا (فراگیر): از حضور تا برابری واقعی
آموزش دانشآموزان با آسیب شنوایی در مدارس پذیرا (فراگیر): از حضور تا برابری واقعی
در سالهای اخیر، سیاستهای آموزشی در بسیاری از کشورها بر �فراگیرسازی� تأکید کردهاند؛ یعنی حضور دانشآموزان دارای نیازهای ویژه در کنار سایر دانشآموزان در مدارس عمومی.
اما پژوهشها نشان میدهند که برای دانشآموزان ناشنوا و کمشنوا، صرفِ حضور در کلاس درس به معنای برخورداری از آموزش برابر نیست. مطالعات بینالمللی منتشرشده در سالهای اخیر نشان میدهد که شکاف قابلتوجهی میان سیاستهای فراگیر و تجربۀ واقعی دانشآموزان با آسیب شنوایی در کلاسهای درس وجود دارد. بسیاری از این دانشآموزان اگرچه در مدارس عمومی تحصیل میکنند، اما همچنان با موانعی مانند دسترسی محدود به ارتباط یعنی بتوانند صحبتهای معلم و همکلاسیها را بفهمند و در گفتگوهای کلاس شرکت کنند. همچنین با سر و صدای محیط کلاس و کمبود راهبردهای آموزشی مناسب روبهرو هستند. باید پذیرفت شکل برگزاری کلاس میتواند تأثیر زیادی بر یادگیری این دانشآموزان داشته باشد. در کلاسهایی که آموزش صرفاً به شکل سخنرانی انجام میشود،
استفاده از وسایل کمکشنوایی ممکن است کمککننده باشد، اما فرصت تعامل و درک عمیق مطالب کاهش مییابد. در مقابل، فعالیتهای گروهی و یادگیری مشارکتی میتواند مهارتهای اجتماعی را تقویت کند، هرچند اگر مدیریت نشود ممکن است به دلیل افزایش سر و صدا چالشهایی ایجاد کند. از سوی دیگر، کارهای کاملاً فردی اگرچه محیطی آرامتر فراهم میکند، اما خطر انزوا و کاهش مشارکت اجتماعی را به همراه دارد. به همین دلیل متخصصان آموزش ناشنوایان تأکید میکنند که موفقیت آموزش فراگیر برای دانشآموزان با آسیب شنوایی وابسته به مجموعهای از عوامل است. نقش معلم در این میان بسیار تعیینکننده است.
معلمی که با شیوههای ارتباطی مناسب، استفاده از نشانههای دیداری، مدیریت صدا در کلاس و تنظیم شیوۀ تعامل آشنا باشد، میتواند شرایط یادگیری را برای این دانشآموزان به شکل چشم گیری بهبود دهد. در کنار معلم، فضای اجتماعی کلاس نیز اهمیت زیادی دارد. زمانی که همکلاسیها نقش حمایتی و همراهی فعال داشته باشند، احساس تعلق و مشارکت در دانشآموزان ناشنوا و کمشنوا افزایش پیدا میکند. همچنین همکاری خانواده با مدرسه میتواند نقش مهمی در تقویت موفقیت تحصیلی این دانشآموزان داشته باشد.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین چالشهای آموزش فراگیر، محیط شنیداری کلاس است. کلاسهای پر سر و صدا، فاصلۀ زیاد از معلم، یا نبود تجهیزات مناسب میتواند دسترسی به گفتار را برای دانشآموزان با آسیب شنوایی بسیار دشوار کند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان بر ضرورت طراحی محیطهای آموزشی �دسترسپذیر� تأکید میکنند؛ محیطهایی که در آن صدا، ارتباط و تعامل به شکلی برنامهریزی شده مدیریت میشود.
در نهایت، تجربیات جهانی نشان میدهد که فراگیرسازی واقعی زمانی تحقق مییابد که مدرسه تنها به ثبتنام دانشآموزان با نیازهای ویژه بسنده نکند، بلکه ساختار آموزشی، روش تدریس، محیط کلاس و فرهنگ مدرسه را نیز متناسب با نیازهای همۀ دانشآموزان بازطراحی کند. در چنین شرایطی، آموزش و پرورش فراگیر از یک شعار آموزشی به یک فرصت واقعی برای برابری در یادگیری تبدیل خواهد شد.
محسن غفوریان
مدرس دانشگاه فرهنگیان تهران( دانشکده شهید چمران)
